باز کردن شمع خودرو یکی از عملیاتهای مهم در سرویس سیستم احتراق است که در ظاهر ساده به نظر میرسد، اما اجرای نادرست آن میتواند به شمع یا حتی رزوه سرسیلندر آسیب وارد کند. شناخت ابزار مناسب و رعایت روش صحیح، برای هر مالک خودرو یا تعمیرکار ضروری است.
ابزار های مورد نیاز برای باز کردن شمع خودرو
برای باز کردن شمع خودرو استفاده از ابزار مناسب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انتخاب نادرست ابزار میتواند به بدنه شمع، رزوه سرسیلندر یا قطعات اطراف آسیب وارد کند. آشنایی با ابزارهای اصلی و کاربرد هرکدام، فرآیند باز کردن شمع را دقیقتر و ایمنتر میکند:
آچار یا بکس شمع
اصلیترین ابزار برای باز کردن شمع، آچار یا بکس شمع متناسب با اندازه و طراحی قطعه است که معمولا برای ماشین های ایرانی بکس 16 میلی متر و بعضی از ماشین های خارجی، بکس 14 میلی متر می باشد، این ابزار باید کاملاً روی قسمت مخصوص شمع قرار بگیرد تا هنگام اعمال نیرو دچار لغزش نشود. اصلیترین ابزار برای باز کردن شمع، آچار یا بکس شمع متناسب با اندازه و طراحی قطعه است؛ ابزاری که بسته به برند و مدل خودرو، در قیمت انواع شمع خودرو نیز تأثیرگذار است.
دسته جغجغهای و رابط
بسته به طراحی موتور و محل قرارگیری شمع، ممکن است استفاده از دسته جغجغهای و رابط مناسب ضروری باشد. در برخی خودروها شمع در عمق سرسیلندر قرار دارد و دسترسی مستقیم به آن دشوار است؛ بنابراین طول رابط باید متناسب با فضای موجود انتخاب شود.
ابزار تمیزکاری
تمیزی محل شمع اهمیت زیادی دارد بهتر است پیش از خارج کردن شمع، محل اطراف آن بررسی شود تا گردوغبار یا ذرات خارجی به داخل محفظه احتراق سقوط نکنند، همچنین وقتی شمع خارج میشود، مسیر دسترسی به محفظه احتراق باز میشود و وجود آلودگی در اطراف رزوه یا محل نصب میتواند هنگام کار مشکل ایجاد کند. به همین دلیل، تمیز کردن ناحیه اطراف شمع قبل از باز کردن، بخشی از یک سرویس اصولی محسوب میشود.
مراحل باز کردن صحیح شمع خودرو
باز کردن شمع خودرو باید بهصورت مرحلهای و با رعایت اصول فنی انجام شود تا از آسیب به شمع، سیستم جرقهزنی و رزوه سرسیلندر جلوگیری شود:
آمادهسازی خودرو
پیش از شروع کار، خودرو را در محل مناسب و ثابت قرار دهید و شرایط موتور را مطابق دستورالعمل سازنده برای انجام سرویس آماده کنید. کار روی موتور بسیار داغ میتواند خطر سوختگی ایجاد کند و شرایط نامناسبی برای باز کردن شمع به وجود آورد. همچنین باید محل قرارگیری شمعها و قطعاتی که مانع دسترسی هستند، از قبل مشخص شوند.
دسترسی به شمع
در مرحله بعد باید مسیر دسترسی به شمع باز شود. در خودروهای مجهز به کوئل، ممکن است لازم باشد کوئل و اتصالات مربوط به آن جدا شوند. در مدلهای دارای وایر شمع نیز باید وایر از محل اتصال بهدرستی جدا شود. کشیدن وایر از قسمت کابل یا وارد کردن فشار به کانکتورها میتواند موجب آسیب به سیستم جرقهزنی شود.
قرار دادن آچار شمع
آچار یا بکس مخصوص باید کاملاً روی شمع قرار گیرد و در راستای محور آن قرار داشته باشد. استفاده از ابزار نامتناسب یا قرار دادن آچار بهصورت کج میتواند باعث لغزش و آسیب به قسمت درگیری شمع شود. ابزار انتخابشده باید با اندازه و ساختار شمع مورد استفاده در خودرو سازگار باشد.
خارج کردن شمع
پس از قرارگیری صحیح آچار، شمع باید با حرکت کنترلشده در جهت باز شدن رزوه آزاد شود. اگر مقاومت غیرعادی وجود داشت، نباید بدون بررسی علت نیروی زیادی وارد کرد؛ زیرا احتمال آسیب به رزوه سرسیلندر وجود دارد. پس از آزاد شدن شمع، میتوان آن را با دقت از محل نصب خارج کرد.
برای باز کردن شمع خودرو چه نکاتی را باید رعایت کرد؟
رعایت چند اصل فنی هنگام باز کردن شمع خودرو، احتمال آسیب به قطعه و سرسیلندر را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد و کیفیت عملیات سرویس را افزایش میدهد:
عدم استفاده از بکس نامناسب
یکی از خطاهای رایج در باز کردن شمع خودرو استفاده از بکسی است که با اندازه ششضلعی شمع تطابق کامل ندارد و بزرگتر است. اگر بکس بیش از حد آزاد باشد، امکان لغزش و آسیب دیدن محل درگیری افزایش پیدا میکند و علاوه بر این ممکن است با توجه به محل قرارگیری شمع، بکس در حفره ی قاب سوپاپ گیر کند.
اعمال نیروی کنترلشده
هنگام باز کردن شمع خودرو نباید از نیروی ناگهانی یا بیش از اندازه استفاده کرد. اگر شمع بهسختی باز میشود، ابتدا باید علت مقاومت بررسی شود؛ زیرا وارد کردن نیروی زیاد میتواند به رزوه سرسیلندر آسیب بزند. تعمیر رزوه سرسیلندر معمولاً بسیار پرهزینهتر از تعویض یک شمع است.
اگر شمع بهسختی باز میشود، ابتدا باید علت مقاومت بررسی شود؛ زیرا وارد کردن نیروی زیاد میتواند به رزوه سرسیلندر آسیب بزند. مقاومت غیرعادی هنگام باز کردن، گاهی نشانه خرابی شمع خودرو است و نباید با اعمال فشار بیشتر آن را تشدید کرد.
جلوگیری از آسیب به وایر و کوئل
در خودروهای مجهز به وایر یا کوئل، این قطعات باید با روش صحیح جدا شوند. کشیدن وایر از کابل یا اعمال فشار به کانکتور کوئل میتواند موجب آسیب به سیستم جرقهزنی شود. هنگام نصب مجدد نیز باید هر اتصال دقیقاً در محل صحیح خود قرار گیرد. در برخی موارد، شمع بهدلیل انبساط قطعات یا خوردگی رزوه، حتی با ابزار مناسب نیز آزاد نمیشود؛ برای چنین شرایطی باید باز نشدن شمع خودرو را جداگانه بررسی کرد تا از بریدن شمع یا آسیب به سرسیلندر جلوگیری شود.
اهمیت سرد بودن موتور هنگام کار
شرایط دمایی موتور هنگام سرویس باید مطابق دستورالعمل سازنده رعایت شود و انجام عملیات روی موتور بسیار داغ میتواند خطرآفرین باشد.شمع در قسمت سرسیلندر نصب میشود و در طول عملکرد موتور در معرض حرارت بالا قرار دارد.
زمانی که موتور بسیار داغ است، قطعات فلزی منبسط می شوند و باعث درگیری بیشتر قطعات، به ویژه قسمت رزوه شمع و حدیده سرسیلندر خواهد شد، که اقدام برای باز کردن شمع در زمان داغ بودن می تواند به رزوه شمع، محل اتصال و حتی بریدن شدن شمع شود، همچنین تماس با اجزای آن میتواند خطر سوختگی ایجاد کند و شرایط کار را دشوار سازد.
رعایت زاویه صحیح ابزار
آچار یا بکس شمع باید تا حد امکان، عمود و در امتداد محور شمع قرار گیرد. قرار دادن ابزار بهصورت کج میتواند نیروی جانبی ایجاد کرده و احتمال آسیب به قسمت ششضلعی شمع یا رزوه سرسیلندر را افزایش دهد. این موضوع بهویژه زمانی اهمیت بیشتری دارد که شمع برای مدت طولانی باز نشده یا محل نصب آن دچار خوردگی و آلودگی شده باشد.
نتیجه گیری
باز کردن شمع خودرو اگر با ابزار مناسب، روش صحیح و توجه به وضعیت موتور انجام شود، عملیات پیچیدهای نیست، اما کوچکترین بیدقتی میتواند به رزوه سرسیلندر و خود شمع آسیب وارد کند.
اگر نیاز به راهنمایی دارید، کارشناسان یدکی تو آماده ارائه مشاوره تخصصی هستند.
